Meditaties

De verslagen zondaar erkent Gods grote lankmoedigheid jegens hem, en bekend zijn grote halsstarrigheid tegen God.

1. Och, Heere, almachtige God! ik moet het bekennen, ik kan het niet loochenen, Gij hebt de maat Uwer lankmoedigheid over mij vol gemeten; Gij hebt mij lang en veel verdragen. Als ik U getergd heb met mijn boze zonden, zo hebt Gij mij nog met Uw goede zegen vervuld, beproevende of mijn boosheid eens door Uw goedheid mocht overwonnen worden; maar ik, o wee, wee mij! heb steeds Uw genade misbruikt tot wulpsheid.

2. Zo zoudt Gij mij ook van nu aan billijk mogen verlaten; Gij zoudt mij van nu aan al Uw goede gaven mogen onthouden; Gij mocht billijk mij van nu aan al Uw goede gaven mogen onthouden; Gij mocht billijk mij van stonde aan nederleggen in het bad der ziekte naar het lichaam, in zware kwellingen naar de ziel, en mij Uw genade en troost onthouden, en alzo mij mijn lastig pak, dat ik mijzelf berokkend heb, alleen laten dragen. Ook den zware last mijner zonden, en mij alzo in wanhoop en vertwijfeling laten verwarren. Ja, Gij moogt, Heere! mij het zo laten besterven tot mijn eeuwig verdriet. Maar nog verschoont Gij mij; nog hebt Gij medelijden en geduld met mij; nog geeft Gij tijd van leven, o Fontein des levens! opdat ik mijn leven zou beteren, en mij van ganser harte tot U keren.

3. Maar, ach helaas! Wat baat het een dwaas, dat hij geld in de hand heeft om wijsheid te kopen, zo hij toch geen vernuft heeft? Want toch, o Heere, mijn God! ofschoon ik klaar genoeg zie, dat het rechtvaardig bij U ware, mij gans te verdelgen, dewijl ik nog langer vertoef tot U te keren, en ofschoon ik ten volle overtuigd ben, dat ik derhalve met allen spoed, zonder een uur uitstel, mij heb te verkloeken tot een ongeveinsde volle bekering van mijn zonden, tot U; ja Heere! ofschoon ik uit volle overtuiging mijns gemoeds, dat het zo behoort, ook tegenwoordig ten volle schijn voor te nemen, zulke ook te willen doen, en dat ik nu voortaan wil gaan strijden tegen al mijn gebreken, en mij niet langer meer in enige zonde, groot of klein, bij wat gelegenheid het wezen moge, toegeven, - zo wordt nochtans daar niets met al van, zo sterk zijn mijn zonden mij aangebakken. Mijn zonden blijven mij aanhangen, en ik blijf mijn lusten aanhangen – en Gij, o God! Die alleen mijn al in alles behoorde te wezen, wordt vergeten.

4. Ach, ach! hoe dikwijls heb ik mij voorgenomen, mij van deze of gene zonde te wachten, en hoe dikmaals heb ik mij telkens wederom daarin verward gevonden! Hoe dikwijls heb ik mij voorgesteld mij zo te matigen in mijn eten en drinken, dat ik daardoor in het minste niet mocht bezwaard worden, en heb evenwel mij telkens vergeten, als mij wat aangenaams is voorgekomen! Ach, Heere! hoe jammerlijk bedrieg ik mezelf, door de ongeschikte liefde, die ik mezelf toedraag, dat ik zo gaarne mijn vlees tot lust bezorg! Hoe menigmaal heb ik al wederom en wederom (zo vaak mij sterke gelegenheden daartoe gegeven werden) de ijdelheid nagegaan en U, mijn God, uit mijn achting gedaan, hoezeer ik ook het tegendeel had voorgenomen!

5. Ach, Heere! hoe groot is de menselijke broosheid, die tot zonde geneigd is! Heden neem ik voor, mijn zonden te laten, en dezelfde dag doe ik dezelfde zonden wederom. Dit uur maak ik een opzet, van mij tegen deze en gene zonde te wachten, en een uur daarna verwar ik mij wederom in dezelve, alsof ik zulk een voornemen niet gehad had.

6. Ach, ach! hoe onnut heb ik aldus mijn tijd doorgebracht, najagende een deel ijdele, nietige, vergankelijke beuzelingen dezer wereld, die van geen waarde zijn, die mij haast zullen ontnomen worden, zelfs in dit leven, daar ik althans van zal genomen worden in den dood; en ik heb ondertussen dat grote gewicht der eeuwige heerlijkheid verzuimd, waar het al op aankomt.

De verslagen zondige mens, nu vastelijk voorgenomen hebbende, zichzelf tot God te bekeren en de Heere Jezus bovenal te zoeken, belijdt zijn zonden voor God.

1. Och, Heere, God Almachtig! Hoe heb ik geleefd! In wat voor wegen heb ik gewandeld! Waar zijn tot nog toe mijn zinnen geweest! Hoe heb ik zo betoverd kunnen zijn! dat, daar ik het alles van U heb, Heere! ik nog zo weinig aan U gedacht, op U nog zo weinig gelet, naar U zo weinig omgezien heb! Heere, ik kan het niet loochenen, ik moet het bekennen tot mijn schaamte, tot Uw eer, dat, ofschoon ik mij uiterlijk fijn en wel gedragen, en voor de wereld een geschikt burgerlijk leven heb geleid, gelijk mijn buren, ik nochtans voor Uw ogen geleefd heb, als zonder God in de wereld, even alsof Gij de geringste van de wereld geweest waart, naar Wie ik het minst te vragen en op Wie ik het minst acht te geven had.

2. Ja, ik heb doorgaans daarheen geleefd, alsof ik zonder U wel leven kon, alsof ik zonder U wel leven kon, alsof ik mijn dingen zonder Uw hulp wel verrichten kon. Ik heb mijn dingen alleen bij mijzelf gedaan, zonder Uw raad, zonder Uw zegen met een ernst en bewegingen, gelijkmatig aan de grootheid van mijn nood en naar de waardigheid van Uw Majesteit, bij U te zoeken. De loop der wereld, de lust mijns vleses en mijn eigen goeddunken en wellust zijn de leidslieden geweest, die ik doorgaans in mijn bedrijf gevolgd heb. Zo kunnen ook mijn slaapkamer, mijn bed en andere plaatsen, daar ik mij alleen bevonden heb, tegen mij getuigen van de weinige eerbied, o Heere! Almachtige God! die ik voor Uw hoge Majesteit gedragen heb. Hoe dikmaals heb ik verzuimd U te bidden! En als ik nog ’s avonds of ’s morgens mijn gebed voor U heb aangevangen, ach, Heere! hoe flauw, hoe slecht heb ik het gedaan! Meer om gedaan te hebben, dan dat ik gevoelde, dat ik zulks van node had, of dat ik groot heil daarvan verwachtte, of in het hart geraakt was, om zulks met alle mogelijke ernst en opgetogen gemoedsbewegingen en krachten te doen.

3. Hoe weinig ik ook in Uw dienst deed, zo liet ik mij nochtans voorstaan, dat ik al veel gedaan had; zo gering, zo nietig waart Gij, o grote God! in mijn ogen. Als ik maar wat meer naar de kerk kwam (al deed ik zulks maar uit gewoonte, zonder enige vurigheid des geestes), of dat ik mij wat naarstiger oefende in het lezen van Uw Woord, of mij wat gestadiger ’s morgens en ’s avonds tot het gebed begaf, dan ik wel mocht bemerken dat sommige van mijn buren deden, zo was ik verwaand in mijzelf, en liet mij voorstaan, dat ik, ja, gewisselijk, een fijn, Godzalig christen was, waar ik echter (zulks zie ik nu ook wel, o Heere!) vrij verre, verre van af was.

4. En dit ging mij allemaal alzo: Want Gij, grote God! waart zo gering in mijn ogen, dat ik mij kon laten voorstaan, dat, hoe slecht en hoe flauw ik U ook diende, als ik U maar niet geheel vergat, ik al genoeg gedaan had; maar nu zie ik wel, o Heere! dat al waren mijn krachten nog duizendmaal meer en beter geweest, en al had ik die gehele dagen en nachten ingespannen gehouden, om U te loven, te prijzen, groot te maken en om Uw werk en Uw dingen te doen, zo zou ik nog het tienduizendste deel niet gedaan hebben van hetgeen ik schuldig was te doen, elke dag, elk uur, in Uw allerkostelijkste dienst.

5. Dan heb ik nog – zulks kan ik mij, o Heere! nu nog wel herinneren – die boosheid daarbij gehad, dat ik bijna al Uw heilige godsdiensten, die ik ooit ter hand heb genomen, met een scheef oog en met snode achting op mijzelf, of op de wereld gedaan heb; en zulks doorgaans meer, omdat ik ook anderen zo heb zien doen, en dat het zo de gewoonte en de sleur was, dan dat ik zulks zou betracht hebben uit een gevoelige consciëntie, uit een heilige ijver voor de ere Uws Naams; terwijl mij nochtans in alle opzichten behoorde zulks te doen.

6. Wanneer ook, o Heere God almachtig, Die alleen alle eer en gehoorzaamheid waardig zijt! Uw dingen in mededinging gekomen zijn met mijn eigen dingen of met die van mijn vriend, zo heb ik doorgaans Uw zaken doen wijken en plaats gegeven voor mijn bedrijf, en Uw zaken niet verder of langer gehandhaafd en betracht, dan voor zover ik zulks heb kunnen doen zonder slag of stoot, zonder verstel of ongemak van mijn eigen zaken. Zo ver ben ik er vanaf geweest, o Heere! dat ik al Uw dingen boven alle andere met de meeste ernst, de grootste trouw en naarstigheid, van ganser harte, van ganser ziel, van gansen gemoede en met alle krachten altijd zou gedaan hebben; terwijl ik echter schuldig was dit te doen.

7. En ondanks dat, Heere! zulks kan ik mij nu ook zeer wel herinneren, en ik schaam mij daarover nu ook zeer – dat ik het zo slecht gemaakt heb, zo heb ik evenwel geen leedwezen daarvan gehad. Ik heb dit steeds onverstoord en onbekommerd gedaan, en heb mijn hart daarover noch bedroefd, noch bekreund. En waar Gij, grote God! hooggaande en zware beschuldigingen over dit alles tegen mij kon inbrengen, en mij ten volle overtuigen dat ik tienduizend pond aan U verschuldigd was, en de eeuwige dood en de eeuwige verdoemenis over verdiend had, zo ben ik evenwel lichthartig en dartel geweest, alsof daar niets van Uwentwege tegen mij kon ingebracht, of dat mij niets ten laste kon gelegd worden.

8. En ondertussen dat ik mij zo schandelijk voor Uw ogen, Die in het verborgen zien, tegen U, mijn God, gedragen heb, zo hebt Gij mij nog – zo groot is Uw genade geweest naar mij toe, en daarom is ook mijn zonde tegen U te groter! – lankmoediglijk verdragen. Gij hebt mij nog onderhouden; Gij hebt mij nog dagelijks verzorgd met hetgeen ik van node had, en mij nog zo lang laten leven; terwijl ik duizend- en duizendmaal, door mijn gruwelijke zonden en schandelijke oneerbiedigheid en kleinachting tegen U, mijn God, al overlang verdiend had, voor altoos en eeuwiglijk van Uw aangezicht verdelgd te worden.

De zondige mens besluit bij zichzelf, dat zijn ware gelukzaligheid alleen in God te vinden is door Jezus Christus, onze Heere, en neemt voor, Dien bovenal te zoeken.

1. Aangezien wij dan, mijn ziel! het ware genoegen noch in ons, noch buiten ons, nergens in de wereld vinden kunnen, zo blijft daar niets anders over, dan dat gij u oplicht boven uzelf, boven alles dat de wereld genoemd wordt, en dat gij het gaat zoeken in Diegene, in Wiens rechterhand verzadiging der vreugde en lieflijkheden zijn altoos en eeuwiglijk; ja, in de grote God, Die alle dingen uit niet geschapen heeft, en nog onderhoudt; Die meerder is dan alle; Die het alleen is; Die hoog en oneindiger wijze verheven is boven al wat de wereld genoemd wordt, boven alle schepselen, boven het koor der engelen, boven alle lof en dank, boven al wat wij kunnen begrijpen of verzinnen; die daar is een volle zee, een springende fontein van al wat schoon, van al wat heerlijk, van al wat lieflijk, van al wat wenselijk, van al wat begeerlijk is; Die, ja, is, de levendige Springader van alle ware vreugd, vergenoegen en genot; Die daar heeft vertroostingen, overschrijdende alle zwarigheden, verzoetende alle bitterheden, verdovende alle pijnen en kwellingen; Wiens gunst daarom beter is, dan het leven; Wiens toorn verschrikkelijker is, dan de dood; Die als wij slechts hebben, wij niet behoeven te vragen naar de hemel of aarde; Die als wij missen, noch hemel noch aarde, noch al wat er in is, waar vergenoegen ons kan toebrengen.

2. Och, och! mijn ziel! dit, dit moet diep door u bedacht worden. Want de Heere, onze wijze en genadige God, heeft de gelegenheid van de dingen dezer wereld daarom zo geschikt en gevoegd, dat geen van die allen, ja zelfs die allen tezamen, de mens enig waar en bestendig vergenoegen kunnen toebrengen; opdat Hij namelijk de mens door dit beleid als met een geweldige arm, van de hemel uitgestrekt, krachtiglijk zou afleiden van de liefde van alle aardse dingen, waarin toch geen waar vergenoegen te vinden is, en heenleiden tot Zijn eigen hoge Majesteit, om daar de ware gelukzaligheid te zoeken en te vinden, die toch in de wereld tevergeefs gezocht wordt.

3. In deze onze goede en genadige God, Die dus Zichzelf ons opdraagt, moeten wij dan ons genot en vergenoegen zoeken. Die ook Zijn eigen Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk, die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe. Zo beleven wij ook nu, mijn ziel! deze gezegende tijden, waarin de Zoon Gods Zich in het vlees geopenbaard heeft en in de wereld gekomen is, om ons van deze tegenwoordige boze wereld te verlossen, met God te verzoenen en alzo zalig te maken, dat verloren was.

4. Och, mijn ziel! Laat ons dan dit terdege bedenken en laat het ons toch ook al genoeg wezen, dat wij steeds in de dagen onzer onwetendheid, blindheid en onbekeerlijkheid, de wereld gediend en onze God vergeten hebben. Het moet ons billijk genoeg wezen, dat wij dus lang de lusten onzes vleses gevolgd hebben. Het moet ons, ja, al de wereld genoeg wezen, dat wij dus lang en dus veel ons in de begeerlijkheden onzes vleses toegegeven hebben. Het is nu hoog tijd, dat wij de tijd, die nu nog over is, niet langer meer naar menselijke begeerlijkheden, maar naar den wil Gods gaan leven.

5. Welaan dan, mijn ziel! hebt gij ooit iets met ernst, met gedurige naarstigheid en gestadige aanhouding in de wereld gezocht, zo zoek nu immers even ernstig, en nog veel meer, uw enige Heiland en Zaligmaker, de Heere Jezus Christus, en geef uzelf geen rust, totdat gij Hem gevonden hebt, Die alleen uw hoop, uw leven en uw zaligheid is.

De zondige mens overlegt verder zijn eigen ijdelheid, en hoe onmachtig hij is, om zichzelf ware gelukzaligheid te beschikken.

1. Dus blijkt het dan, mijn ziel! dat gij elders, dan in deze tegenwoordige bedrieglijke wereld uw ware gelukzaligheid moet zoeken, meent gij die anders ooit te vinden. Wat dan? Aangezien wij het in de wereld niet kunnen vinden, zullen wij het in onszelf gaan zoeken? Zullen wij bestellen al wat wij hebben; zullen wij in één vergaderen al onze krachten, en alzo op onze eigen bodem gaan rusten? Zullen wij dan ook, met de roemzuchtige filosofen, vermetellijk zeggen, dat hetgeen buiten en boven ons is, ons niet raakt; dat wij ons geen van die dingen moeten aantrekken, maar ons genoegen en genot alleen in onszelf zoeken, opdat wij mochten, als een vierkant blok, hoe wij ook geworpen, of geslingerd worden, hoe de dingen ook al gaan, altijd op ons plat vallen, en leren zo wel op onszelf steunen, dat ofschoon de gehele wereld, in stukken gebroken, zich over ons hoofd wilde uitstorten, zij ons onbevreesd zou vinden en onberoerd aantreffen? Zullen wij onszelf met deze ijdele bespiegelingen der heidenen paaien, welke voorwaar niet langer duren, dan het ons naar den zin gaat, en terstond verdwijnen, zo haast ons enig nagaand verdriet van buiten treft, of van binnen aan het hart komt, wat grimassen, mienen of schijn van standvastigheid wij, om onze eer te bewaren, ook dan nog mochten maken?

2. Och nee! verre zij van ons zulk een vertwijfelde vermetelheid. Wij weten, of behoren te weten, dat al het dichten en pogen van onze eigen harten boos is; kan men dan ook wel iets goeds trekken uit hetgeen, dat zo verdorven is? Zullen wij dáár vergenoegen en genot kunnen vinden, waar valse ijdelheid en zonde overvloeien? Staat het niet met ons alzo, dat wijzelf van nature, gelijk de jammerlijkste ervaring ons dat dagelijks maar al teveel leert, datgene gemeenlijk meest van ganser harte najagen, wat ons meest schadelijk is, en daarvan afgekeerd zijn, wat ons meest nut en oorbaar is? Moeten wij niet als met roeden van jongs aan afgedreven worden van hetgeen ons bederft? Heengedreven worden tot hetgeen ons mocht behouden? Zo ver zijn wij dan, van ooit door onszelf in onszelf waar genot en genoegen te zullen vinden, want ook het beste, dat in ons is, zelfs ons eigen bedenken, beleid en verstand, is vijandschap tegen God en tegen onszelf.

3. Ja, het is de waarheid, en het moet ons doen verschrikken, als wij daaraan denken, hoe meer de arme mens vergenoegen in zichzelf kan vinden, hoe erger en ongelukkiger hij daaraan is. Want dit toch is de aard en natuur van ons, arme, verdorven mensen, dat hoe veel te meer wij ons in de ijdelheid kunnen verheugen, des te minder plegen wij het gebrek van het gewisse ware goed (dat ons toch alleen gelukzalig kan maken) te gevoelen; en bekommeren ons alzo des te minder daarover, dat het ware goed ons ontbreekt, hoeveel te meer wij ons kunnen verheugen in de ijdele schaduwen, die ons bij de hand zijn; waardoor het dan gebeurd, dat, terwijl wij ons met die bedrieglijke schaduwen tevreden stellen, wij den aangename tijd verbeuzelen, om het ware lichaam zelf te bejagen.

4. Wij moeten dan niet menen, waar genoegen of genot in onszelf te vinden, aangezien in ons niets goeds woont; maar, zullen wij het ware vergenoegen ooit bekomen en vinden, dan moeten wij uit onszelf gaan; onszelf moeten wij, ja, verloochenen; onze eigen wil, ons eigen verstand en het beste dat in ons is, moeten wij ook allen doen buiten staan, zal het ons welgaan.

De zondige mens gaat voort in het overleggen van de ijdelheid der wereldse dingen, en bevindt, dat er ook geen hoop is, om voor het toekomende enig waar vergenoegen daarin te vinden.

1. Mogelijk hoopt gij, het zal nog beteren; gij zult uw zaken met meerdere voorzichtigheid voortaan gaan beleggen. Maar gedenk toch, gij hebt dat meermalen gehoopt, en zijt altoos bedrogen geweest. Want heb gij ergens enig vergenoegen in gehad, hetzelve is u óf haast onttrokken geworden, óf uw vergenoegen in hetzelve is haast verdwenen, en u is niets overgebleven, dan een boeteloze klacht van verloren moeite en tijd. Ja, denk toch, zijn niet wel dikwijls juist die dingen, waarin gij u het meest pleegt te verheugen, u tot uw meeste droefenis en kwelling gekeerd? Uw eer, uw erve, daar gij zo op stond, uw lieftallige vrienden, uw aangename familieleden, die gij zo liefhad, en die weleer de meeste verkwikking uwer ziele waren, als die u zijn ontvallen (gelijk dat dikwerf velen gebeurd), hebt gij dan daaruit niet zoveel te meer droefenis en kwelling gehad, hoe veel meer vreugde en vermaak gij tevoren daarin schepte? Hoe merkt gij dan daaruit niet, dat de Heere onze God een vermaak heeft (opdat Hij ons van de wereld afspeende), zo nu en dan telkens enige bitterheid in de zoetste dingen, die wij hier in deze wereld genieten kunnen, te druppen? Dit bevinden wij immers alle dag. Hoe gaat gij dan niet eens in uzelve, en bedenkt terdege, dat het maar enkel bedrog en toverij is met de liefde der wereld en met de dienst, die men daartoe besteed? U behoeft maar één ding te ontbreken, om dingen te verbitteren, die gij anders in grote overvloed mag bezitten. De ontsteltenis van één tand in uw hoofd kan de heerlijkheid en heugelijkheid verdoven van duizend en duizend gewenste dingen, die gij nog geniet; en wie is er toch zo gelukkig in de wereld, wie niets ontbreekt?

2. Zo is het ook zeker en gewis, dat niet het vele hebben of bezitten der aardse dingen het ware genoegen en het geruste leven aanbrengt. Want de ervaring toch leert zeer klaar, dat er bij diegenen, welke grote goederen en staten in deze wereld bezitten, en bij diegenen, welke bijna van alles gebrek lijden, evenwel nu vreugde, dan droefheid te vinden is. Nu gaat het hun dus, dan zo; en dat alles gaat hun alzo, net naar dat zij veel of weinig in de wereld hebben, maar naar dat hun gemoed gesteld is; dat is: naar dat er wat bitterheid of wat zoetigheid door een onzienlijke hand en heimelijke kracht in die dingen, welke zij hebben, gedropt wordt. En voorts is nog dit de waarheid: dat de gewoonte ook alle uiterlijke dingen, tussen groten en kleinen, ook al effen maakt. Eén, die gewend is, lekker te eten, fraai en warm gekleed te gaan en van elkeen geëerd te worden, die smaakt een kapoen, noch bevalt een zijden bonte rok, noch vermaakt het nijgen en buigen van velen, niet beter dan een gering mens zijn kaas en zijn brood, zijn ruige pij en de vriendelijkheid, die hij bij zijn eigen huisgenoten vindt. Ja, is niet, boven al datgene, hetwelk gezegd is, het vermaak, dat een mens heeft, die nu een gezet leven begint te leiden, allermeest gelegen in de zoetigheid van zijn vrouw, van zijn kinderen, en van zijn naaste familieleden en bekende hartelijke vrienden? Maar leert ook niet de ervaring gans onwedersprekelijk, dat de gemene lieden al zoveel zoetigheid, vriendelijkheid en ongeveinsde goedhartigheid plegen te vinden in hun vrouw, kinderen, vrienden en familieleden, als de groten en de machtigen dezer wereld? Zodat het ook waarlijk maar enkel bedrog is van de wereld, en enkele dwaasheid in ons mensenkinderen, dat wij nog al liever onze gelukzaligheid zoeken in het verkrijgen van vele wereldse goederen, daar nog veel groter moeite in steekt, dan in het besnijden van onze begeerlijkheid, waaruit al onze onrust ontstaat, en door welker demping wij de meeste rust hebben zouden.

3. En hebt gij misschien zelf zulk een levendige bevinding over al deze dingen in uzelf nog niet gehad, zo luister slechts een weinig naar mij, wat er in de wereld omgaat, en gij zult overal een grote menigte van rijken en armen, van groten en kleinen, boetelooslijk en sommigen ook wel ongeduldiglijk over het bedrog der wereld horen klagen, en dat zij zo kwalijk, voor al hun naarstige dienst aan de wereld besteed, vergolden zijn, en nog zult gij evenwel dezelfde lieden (als zijnde gans krachtiglijk betoverd) even dewijl zij zo klagen, de wereld nog evenzeer zien aanhangen en dienen. Zulk een gans zeer bedrieglijk ding is de wereld; zulk een kracht der verleiding werkt daarin; zo zijn de lieden daardoor betoverd! Hebt gij dan ooit voor tovenaars en tovenaressen geschroomd, hoe ziet gij niet, dat gij nog veel meer tegen deze allergrootste tovenaar, de wereld, u te wachten hebt?

4. Maar, mijn ziel! genomen, het ware zo, dat de wereld nu voortaan in het uitvoeren van haar beloften getrouw wilde zijn, nog zoudt gij zwemmen in een woelende zee, en ongestadig zijn in al uw wegen; nog zoudt gij uw levenstijd in verdriet of ongenoegen doorbrengen, zo gij dien in de dienst der wereld besteden wilde. Want hebt al wat de wereld kan geven, en gij zult terstond nog meer kunnen bedenken, dat ook begeren, en ontevreden wezen dat gij het niet hebt. De grootste wellust, het rijkste inkomen, de treffelijkste eer, die de wereld u kan aanbieden, kan verkleind, ja vernietigd worden door uw onbepaalde begeerlijkheid. Heb alleen voor uw hoofd de ganse wereld met al dat er in is, laat alles staan tot uw gebied om u te behagen, dat ik gezwijge dat de pijn van één tand u dat al zou doen vergeten en verfoeien, zo is nog de breedte en de lengte, de diepte en de hoogte uws gemoeds zo groot, dat gij kunt boven deze wereld tienduizend andere werelden versieren, en uw begeerlijkheid zo onbepaald, dat gij dezelve ook kunt gaan wensen en ongerust zijn, dat gij daarvan geen meester kunt wezen. Want, o ziel! gij hebt nog enige overblijfselen van het beeld Gods in u; en daarom kunnen u in eeuwigheid geen onbepaalde dingen ten volle vergenoegen. Gedenk ook dat de aarde, met al wat er in is, om der zonden wil vervloekt is; en hoe zouden dan de dingen, die in derzelver eigen aard en natuur om uwentwil vervloekt zijn, u enige ware verkwikking, troost of vergenoeging toebrengen?

5. Gij hebt ook zelf immers in de vorige loop uws levens, het beste, het uiterste, dat de wereld u geven kan, genoeg beproefd; gij hebt het gesmaakt, gewogen – en ondervonden allemaal niets dan ijdelheid te zijn; gij zijt immers ten volle gewaar geworden, dat hoe wél gij het ook hebt kunnen maken, het, ten schoonste genomen, maar een mengsel en een gedurige afwisseling van vreugde en droefenis geweest is, dat, ja, het uiterste hetwelk gij ooit in de wereld hebt kunnen najagen, of het beste dat de wereld u heeft weten toe te brengen, u nooit ten volle heeft kunnen vergenoegen. Waarom wilt gij dan langer uw vergenoegen zoeken dáár, waar het niet te vinden is? Is dan hierin enig vermaak, dat men steeds verlorene moeite doet?

6. Maar neemt, dat gij zo verbasterd waart, dat gij uzelf zou kunnen tevreden stellen met dingen, die minder waardig zijn, dan gij zelf zijt – want weet dit, mijn ziel! dat gij geschapen zijt om over alle aardse schepselen te heersen – nog kan die uw jammerlijkste verandering u geen waar vergenoegen in het genieten van deze aardse dingen toebrengen, want de wereld vergaat en haar begeerlijkheid. Voor een korte tijd zoudt gij dan alleen mogen tevreden zijn, even slechts zo lang, als die uw zo vergankelijke dingen bij u zijn en uw tegenwoordig leven duren mag; maar nog kan u dat niet vergund worden. Want de onzekerheid, hoelang het u zou mogen gebeuren dezelve te genieten, zou nog altoos een knagende worm wezen, die u ongerust zou maken, wanneer u telkenmale zouden voorkomen dusdanige gepeinzen (als hatelijke vliegen uw rust storende): “Deze dingen kunnen haast van mij genomen worden; immers het is zeker, dat ik eerlang van dezelve gerukt zal worden; die onversprekelijke deurwachter, de dood, is reeds op weg, om mij te dagvaarden; hij volgt mij al op de hielen; ja hij staat al, en klopt aan mijn deur: Wat zijn mij dan al deze dingen, dewijl ik toch sterven moet?”

7. Zo is dan voorwaar het ware vergenoegen in de dingen dezer wereld niet te vinden, en het is voorzeker niet dan de listigheid des listigen satans, dat hij ons arme mensen zo weet te werk te stellen om ons genot, heil en geluk in die dingen te zoeken, waarop hij wel weet dat het niet gelegd, of te vinden is, opdat hij ons zo al verloren moeite deed doen, ja opdat wij zo, terwijl wij daarmee bezig zijn, zelfs mochten verloren gaan. Want, voorwaar, terwijl de mens de bedriegelijke schaduwen der aardse begeerlijkheden nagaat, valt hij geredelijk in de verschrikkelijke put des eeuwigdurenden verderfs.

De zondige mens overlegt bij zichzelf de ijdelheid der wereldse dingen, en dat hij tot nog toe geen waar genoegen daarin heeft kunnen vinden.

1. Mijn ziel! wat mijmert gij aldus? Wat verdwijnt gij in uw ijdele gedachten? Laat het u genoegen, dat gij den voorgaanden tijd uws levens den wil der wereld gedaan, de begeerlijkheden uws harten gevolgd hebt; en open nu nog ten laatste uw ogen, terwijl het nog tijd is, terwijl het nog de dag van heden is. Bemerk, dat al de dingen der wereld niet dan bedrog of ijdelheid zijn, welke in de eeuwigheid u niet zullen, noch kunnen vergenoegen.

2. Vorige ervaring heeft u genoeg geleerd, dat al de beloften en giften der wereld niet dan verdwijnende rook, niet dan bedrieglijke schaduwen zijn, of ook erger, evengelijk het Egyptische riet, hetwelk een iegelijk, die steunende meent daarop te rusten, den arm doorboort en ter aarde doet vallen. Hoe kunt gij dan langer die bedrieger geloven? Hoe durft gij u dan nog op haar verlaten? Waarom zoudt gij nog langer met haar handelen? Men pleegt immers zulken te schuwen, die ons te loos zijn, die ons bedriegen. Gij weet immers wel dat gij nooit enige onvervalste waar van de hand der wereld ontvangen hebt. De wereldse vreugde, die gij genoten hebt, is, óf vermengd, óf terstond op de hielen gevolgd, door kwelling, ongenoegen en verdriet. De wereldse eer, die gij hebt genoten is nooit geweest zonder opspraak van sommigen en jaloersheid, haat en nijdigheid van anderen. De overvloedige goederen der wereld, die gij moogt verkregen hebben, zijn u dikmaals meer gelegenheden van overvloedige bekommernissen geweest, dan van waar vergenoegen. Nooit hebt gij ook iets juist zo bekomen, als gij het wel wenste. Of is u dit ooit gebeurd, dan was uw wens gegroeid of veranderd, en gij zijt zonder vergenoegen gebleven.

3. Hoe is het ook mogelijk, dat gij enig waar vergenoegen in de dienst der wereld zoudt erlangen, aangezien de God dezer wereld de geest der onrust en des ongenoegens zelf is? Zulken meester dan, als gij dient, zulken loon hebt gij te verwachten. Zoudt gij hieraan nog twijfelen? Gedenk den vorigen loop uws levens: zie eens hoe het u tot nog toe gegaan is; overpeins eens diep, wat gij den ganse tijd uws levens toch al hebt bekomen, terwijl gij de wereld gediend hebt. Gij zijt nu reeds zo lang in de wereld geweest, wat heeft het toch te beduiden, dat gij in tien of twintig, in zovele jaren uitgericht hebt? Gij hebt gegeten, gedronken, geslapen, opgestaan; gij zijt gezond, gij zijt ziek geweest; gij hebt gekocht, verkocht, gesproken, gezwegen, geschreid, gelachen; gij zijt nu vrolijk, dan droevig geweest; gij hebt nu schade, dan voordeel gedaan; en waarop is dit alles nu, ten einde van zovele jaren, uitgekomen? In goede trouw, nu zulks alles voorbij is, wat is het anders, dan zonde, berouw en ijdelheid, dat er overschiet?

4. Maar, gij hebt misschien in dezen loop uws levens wat aardse goederen vergaderd, enige bediening of staat bekomen, en die zijn u misschien nog bijgebleven; gij zijt misschien nu veel rijker, dan gij voor enige jaren waart; maar och, arme! Wat is dat? Is uw leven niet beter dan de rijkdom, dan uw staat? Als gij dan wel toegenomen zijt in aardse rijkdommen of staat, en zijt evenwel afgenomen in den edelen en kostelijke tijd uws levens, is dat ook niet al schade voor de hand geweest, zo gij ondertussen niet anders, in verloop van uw allerkostelijkste en edelste leven, dan aardse en vergankelijke dingen verkregen hebt? Moet gij ook niet bekennen, dat zelfs de eer, de rijkdommen, die gij nu meer moogt hebben dan te voren, u ook slechts meer bekommeringen aangebracht hebben? Zo gans jammerlijk en tevergeefs wordt de edele, allerkostelijkste tijd dezes vergankelijken levens, waaraan toch de eeuwigheid hangt, in de dienst der bedriegelijke wereld versleten!